Bugün sosyal medyanın etkilerini tartışmak aslında kaçınılmaz bir meseledir. Çünkü hayatımızın en ince ayrıntısına kadar girmiş olan sosyal medya, doğru kullanılmadığında önlenemez bazı sonuçlara meydan verebilmektedir.
Sosyal medya kullanımı bugün hemen herkesin gündelik rutininde ve iletişim tarzında belirleyici bir konumdadır. Günlük iletişimden bilgi araştırmaya, alışverişten günlük haberlere ulaşmaya kadar birçok alan sosyal medya üzerinden gerçekleşmektedir. Sosyal medya bireyler arası iletişimde kilit noktada olması kadar bazı konularda zararlı da olabilmektedir. İşte sosyal medyanın zararları konusunda dikkat çekilmesi gereken bazı meseleler de bulunur. Bu zararların neler olabileceği ya da hangi koşullarda zararlı olabileceği de detaylı şekilde araştırılmalıdır. Birçok kişi ise sosyal medya kullanımı esnasında ne gibi zararlarının olabileceği konusunda bilgi sahibi olmayabilir. Sosyal medyanın olumsuz yönleri olarak belirli konular olabileceği gibi muğlak alanlar da olabilir. Bazı kişilerde fiziksel zararlar olabileceği gibi bazı kişilerde de bu zararlar mental düzeyde ortaya çıkabilmektedir.
Sosyal medya mecraları bugün birçok alanda fayda ve zarara sahip özelliklerdedir. Çok çeşitli sosyal medya mecraları bulunur. En çok kullanılan bu platformlar Instagram, X (Twitter), Facebook, Snapchat ya da Telegram ve WhatsApp uygulamalarıdır. Ancak bu mecralar haricinde farklı amaç ve özelliklere sahip platformlar da bulunmaktadır. Bugün hemen her konu ve içeriğe sahip olan sosyal medya platformları bulunur. İşte bu mecraların içerikleri, işleyişleri ve amaçları insanlara yönelik fayda ve zararları da beraberinde getirir. Sosyal medyanın yararları ve zararları bu açıdan içerikler bazında farklılık gösterebilir.
Genel olarak sosyal medyanın yararları birçok alanda gelişim göstermektedir. Bahse konu olan bu yararlar;
Bilgiye kolay ve hızlı ulaşım
Sosyalleşme
Destek bulabilme
Tanınırlık elde edebilme
Çok yönlü ve sınırsız iletişim
Çoklu becerilerin desteklenmesi
Gelir elde etme gibi alanlarda kendisini gösterebilir. Ancak bu yararlar, kullanıcıların bireysel düzeyde sosyal medyayı nasıl kullandıkları ve amaçları ile doğrudan ilişkili bir durumdur.
Sosyal Medya ve Zararları
Sosyal medyanın bahsedilen bu yararlarının yanında bir de görünen ve görünmeyen zararlarından bahsetmek önemlidir. Sosyal medyanın zararları olarak görülen etkiler ile baş edebilmek bazen zorlayıcı olabilir. Genel düzeyde sosyalleşme faaliyetlerini sosyal medya üzerinden gerçekleştirdiğimizde stres, yalnızlık, anksiyete ya da depresyon gibi etkiler deneyimleyebiliriz.
Ruh sağlığı açısından bu kadar önemli etkilere sahip olan sosyal medya, öyle ya da böyle bir şekilde günlük rutinler içinde yer almaktadır. Aşağıda sosyal medyanın zararlarının genel bir listesini paylaşıyor olacağız.
Anksiyete
Duygusal tükenmişlik
Stres
Kıskançlık
Özgüven düşüklüğü
Uyku kalitesinin azalması
Kafa karışıklığı
Sağlık sorunları
Sosyal medya bağımlılığı
Yanlış davranış kalıplarının gelişmesi
Yanlış bilgilere maruz kalma
Kişisel bilgilerin ihlali
Siyasi ya da sosyal kutuplaşma
Linç kültürünün gelişmesi
İşte bu kısa ve genel liste daha ilk bakışta sosyal medyanın zararlarını gösterme açısından ilk adımdır. Sadece insanların sosyal ve beşeri becerilerinin karşısında sosyal medya üzerinde sanal bir kişilik geliştirmeleri bile ileri bir mesele olarak ele alınabilir. İnsanların beşeri olarak bireyler-arası ilişkiden ziyade sanal kişiliklere bürünmeleri beraberinde birçok sorunu getirmektedir. Bireyler arası ilişkilerde empati, nezaket, anlayışlı olmak, etik ve dürüst davranmak gibi değerler artık yok olmaya başlamıştır. Çünkü insanlar sosyal medya üzerinden ilişki ve iletişim kurduklarında fiziksel olarak aynı mekanı paylaşmadıkları için kendilerini etik ve beşeri sorumluluk altında hissetmezler. Bu nedenle zorbalık, linç, aşağılama, yalan ve benzeri gibi davranışlarda bulunmak zararsız görünmektedir.
Aslında sosyal medyanın zararları birçok farklı akademik ve bilimsel çalışma alanında detaylıca incelenmesi gereken bir meseledir. Artık insanlar, kendi alanlarını ve yaşamlarını tanımlarken insan olma özelliğinden farklı bir boyut ortaya koymaktadır. Sosyal medyanın zararları kısaca bireylerin insan ilişkilerinden yoksun olmalarına neden olan uzun ve kötü bir sürecin başlangıcı olabilir.
Sosyal Medya İnsan Psikolojisini Nasıl Etkiliyor?
Yukarıda bahsedilen zararlar ve etkiler beşeri düzeyde geri dönüşü pek de mümkün olmayan bir perspektif ortaya koymaktadır. Sosyal medyanın zararları kısaca ele alındığında psikolojik düzeyde de etkilerin görüldüğünü belirtmek gereklidir.
İnsan psikolojisi her gün maruz kaldığı uyaranlardan bağımsız ele alınamaz. Gün içerisinde insanların maruz kaldıkları bir takım etkiler ister istemez psikolojik ruh haline olumlu ya da olumsuz şekilde değiştirebilmektedir. Bahse konu olan bu etkiler sadece duygu durumu değil aynı zamanda fiziki dünyayı da ilgilendirir. Örnek vermek gerekirse sosyo ekonomik düzeyi düşük olan kişilerin sosyal medya üzerinde lüks ve zengin hayat tarzlarını görmeleri ruh hali ve psikolojik düzeyde birtakım olumsuz etkilerin ortaya çıkmasına neden olur. Bu nedenle çalıştıkları işleri beğenmemek, kazandıkları parayı yeterli bulmamak ya da isyan etmek gibi bir takım olumsuz dışa vurum davranışları görülebilir.
Benzer şekilde siyasi kutuplaşma ve sosyal anlaşmazlık durumlarında da taraf tutma gibi durumlar söz konusu olabilir. Böyle bir durum meydana geldiğinde ise linç, ayıplama ya da aşağılama yorumları kişilere yönelik gelişmektedir. Tanımadığınız kişilerin sizinle alakalı alaycı, aşağılayıcı ya da eleştirel yorumları ruh hali ve uzun dönem psikolojik durumda kalıcı etkiler bırakabilir.
Sosyal Medyanın Zararları Nelerdir? Nasıl Korunabiliriz?
Sosyal medyanın en genel hatlarıyla ortaya koymuş olduğu zararlar yukarıda açıklanmıştır. Sosyal medyanın zararları nelerdir denildiğinde hem uzun dönem psikolojik etkiler hem de ruh hali ve düşünce ile davranış kalıpları değişikliği karşımıza çıkabilir. Dolayısıyla bahse konu camia tarafından ele alınmalı ve buna yönelik önlem ve tedbirler de geliştirilmelidir. Çünkü artık insanların yaşam tarzı daha yalnız, bireysel ve izole gerçekleştiği için sosyal medya platformları bu anlamda sosyalleşme aracıdır. Ancak burada belirli otokontrol mekanizmaları, etik ve ahlaki değerlerin caydırıcılığı ya da empati gibi insanlar arası duygu durumları mevcut olmayabilir.
İşte sosyal medyanın ortaya koymuş olduğu bu etkiler, yararlar ve zararlar insanların uzun dönem psikolojilerini kalıcı etkiler bırakabilir. Nasıl korunacağınız ise kuvvetli bir bireysel sınır çizmek ile mümkün olabilir. Yani sizi gerçekten tanımayan insanların sizinle alakalı yapmış olduğu yorumlar sizi etkilememelidir. Fiziksel ya da karakter bazında yapılan yorumlar ve eleştiriler aslında sizi yansıtmaz.
Korunmak için bir diğer yöntem ise sosyal medya kullanımını belirli saat ya da dakika sınırları ile azaltmak olabilir. Aynı zamanda yaşam tarzınız da sosyal medyanın yerine olabildiğince minimum düzeye indirerek daha fiziksel ilişkiler kurmak etkili olabilir.
