Düşünce ve duyguların ahenk ve uyak olmadan cümlelerle anlatıldığı metinler, özel kuralları ve anlatımları ile farklı türlere ayrılıyor. Edebiyatımızda metin türleri kategorisinde 7 adet başlık bulunur. Bunlar roman, hikaye, masal, makale, deneme, fıkra ve eleştiridir. Her bir türün kendine ait kuralları ve özellikleri vardır. Bir eserin hangi metin türü ile yazıldığını öğrenmek o eser hatta yazar hakkında daha çok bilgiye sahi olmanıza imkan verecektir. Okumayı seven, okumaktan keyif alanlar için bu türleri ve özelliklerini şu sıralayabiliriz:
Her yaştan ve kesimden okuyucusu bulunan Roman türü, insanların yaşadığı ya da yaşayabileceği tüm olayları konu alabilir. Romanda olaylar geniş zamanlı ve ayrıntılı olarak anlatılır. Romanı diğer türlerden ayıran en önemli özellikte konunun daha detaylı olmasıdır. Farklı olaylar hikaye sonunda ana olay etrafında birleşir. Roman türünün ana özellikleri:
Yaşanmış olaylardan konu seçilebileceği gibi yaşanabilir olaylarda konu olabilir.
Geniş bir zaman dilimi kullanılır.
Olaylarla ilgili zaman ve yer belirli olur.
Hikayeye göre daha uzundur.
Karakter sayısı daha fazla olacaktır.
Bir Olay Bin Duygu: Hikaye
Öykü olarak ta bilinen hikayeler daha gerçek ya da gerçeğe yakın olayları konu edinir. Olay örgüsü daha yalındır. Roman türüne göre daha az karakteri olur. Bu türde sadece bir olay vardır. Bu nedenle konu tek bir yere odaklanır. Genel olarak kısa soluklu olarak tanımlanabilir. Hikaye türünün ana özellikleri:
Olaylar dar bir zaman diliminde geçer.
Romana göre daha kısadır.
Karakter sayısı çok azdır.
Hikaye serim, düğüm ve çözüm bölümleri ile hazırlanır.
Hayaller Gerçeklerle Buluştu: Masal
Konusunu tamamen yazarın hayal gücünden alan bu metin türü çocuklar kadar yetişkinlerinde okumaktan keyif aldığı metin türleri arasında yer alıyor. Konu ve karakterlerin tamamı hayal ürünü olabilir. Bu nedenle çok fazla olağanüstü unsur barındırır. Bu türde olaylar değişse de konu genelde birbirine benzer. Masalların sonunda iyiler kazanır, kötüler hep kaybeder. Masal türünün ana özellikleri:
Konular tamamen hayal ürünüdür.
Olaylarda yer ve zaman belli olmaz.
Karakterler normal insanlar değildir. Fantastik özellikler çok fazladır.
Gerçekleri Anlatmanın En Etkili Yolu: Makale
Net bulgularla hazırlanan bu metin türü gerçekliğe en yakın edebi eserlerdir. Makaledeki ana konuda her şey net ve açık bir şekilde ortaya konulur. Gerçek dışı hiçbir konu bu türde kullanılmaz. Net sonuçlar ortaya çıkar. Konu olarak sınır yoktur. Gazete ya da dergi gibi alanlarda yer alırlar. Makaleler doğru olanı açığa kavuşturmak için yazılır. Herhangi bir konu da görüşler ya da düşüncele bu türde ortaya atılabilir. Makale türünün ana özellikleri:
Anlatım yalın ve yoğundur.
Konu nesnel bir şekilde anlatılır.
Konu etrafında durulur ve ana konunun kanıtlanması amaçlanır.
Her türlü konuda makaleler hazırlanabilir.
Ne Kesin Doğru, Ne Kesin Yanlış: Deneme
Az kuralla yazılan metin türüne deneme denilir. Bu türde yazar herhangi bir kurala bağlı kalmadan hatta yazıyı herhangi bir sonuca vardırma amacı gütmeden de örnekler oluşturabilir. Deneme türünün ana özelliği yazarın hazırladığı metini kendisi ile konuşur gibi yazmasıdır. Bu tür yazılarda yazar sık sık kendisi ile çelişebilir. Samimi bir dille yazılır. Makale daha kuralları ve ciddi yazılar olurken denemeler daha samimi ve belli bir kurala bağlı kalmadan yazılabilir. Deneme türünün ana özellikleri:
Yazar kendisiyle konuşuyormuş gibi yazıyı oluşturur.
Yazılarda samimi bir dil kullanılır.
Konularda ele alınan görüşlerin ispat amacı yoktur.
Yazar hem konu seçiminde hem de konuyu anlatım şeklinde özgürdür.
Düşüncelerin Mizahla Buluşma Noktası: Fıkra
Yazarın kendisine ait anlatım tarzı ile olayları samimi bir dil ile okuyucuya aktardığı fıkra, metin türleri nelerdir araştırmaları yapanların karşısına çıkan en keyifli alt başlıktır. Yazar bu türde herhangi bir konuda kendi görüş ve düşüncelerini, kanıtlama gereği duymadan anlatır. Bu metin türünde olay anlatımından çok olay hakkında yorum yapılır. Fıkra türünün ana özellikleri:
Kısa ve öz bir anlatıma sahiptir.
Siyaset, eğitimi, kültür, toplum gibi güncel konular tercih edilir.
Metinlerde yazarın kişisel görüşleri öne çıkar.
Sade ve akılı bir dil kullanılır.
Gazete ve dergilerde yayınlanır.
Okumanın Ötesine Bir Yolculuk: Eleştiri
Önceden yazılan eserlerin kötü ya da iyi yönlerini ince detayları ile ele alınmasına eleştiri denilir. Bu türün en önemli özelliği eleştiri yazısı hazırlarken mutlaka objektif olunmasıdır. Ancak bu şekilde baz alınan eserin iyi ya da kötü yönleri çok net bir şekilde ortaya çıkar. Yazar incelediği eser hakkında doğru ya da yanlış kısımları belirler. Tamamen dışarıdan bir göz olarak eleştiri metnini hazırlar. Bu metin türünün hazırlanmasındaki ana gaye eseri okuyan ya da okuma isteği olan kişi için bilgi sahibi olması ve eseri yazar yazara hatalarının anlatılmasıdır. Eleştiri türünün ana özellikleri:
Hazırlanan yazılar değerlendirmeye odaklıdır.
Objektif ve sübjektif olmalıdır.
Örneklerle be kanıtlarla hazırlanan metinler desteklenebilir.
Akıcı ve anlaşılır bir dil kullanılmalıdır.
Yapıcı ve yönlendirici olduğu kadar analitik yaklaşımı ile öne çıkmalıdır.
7 başlıkta metnin türleri nedir sorusunu yanıtlarını listeledik. Edebiyatımız içerisinde en çok kullanılan bu türlerden bazısı kurallar üzerine kuruludur. Bazısı ise daha samimi ve serbest bir anlatım şeklinde sahiptir. Bu özellikleri öğrenerek önünüze gelen bir metinin hangi türden olduğunu anlamak artık çok daha kolay olacaktır.
