Osman Hamdi Bey’in Kaplumbağa Terbiyecisi Tablosunun Anlamı
18. Yüzyılın ortalarında dünyaya gelen Osman Hamdi Bey zamanın önemli ressam ve arkeologları olmasının yanı sıra Kadıköy’ün ilk belediye başkanı olarak görev almıştır. Ancak Osman Hamdi Bey kaplumbağa terbiyecisi tablosu ile tanınmıştır. Yaptığı bu meşhur tablo Türk resim sanatının klasiği olarak kabul edilir. Aslında eser “Charmeur de tortues” adında Japon gravüründen esinlenerek ortaya çıkmıştır.
“Charmeur de tortues” gravüründe Japon bir adam elinde tefe benzer bir şey ile kaplumbağaları harekete geçirmeye odaklıdır. Bir nevi fareli köyün kavalcısını anımsatmaktadır. Ses ile toplaşan kaplumbağalar adama itaat edip toplanmaya başlamaktadır.
Osman Hamdi Bey’in kaplumbağa terbiyecisi gerek renk kullanımı gerekse verdiği gizli mesajlarla günün hala popülerliğini korumaktadır. Osman Hamdi bir ressam olarak pek çok resim çizmiştir. Ama 1906 yılında çizdiği Kaplumbağa terbiyecisi en önemli eseri olarak Türk ve Dünya tarihinde takdir kazanmıştır. Ressam aynı resmi 1907 yılında tekrar ele alarak küçük dokunuşlarla farklar yaratmıştır.
Kaplumbağa Terbiyecisi Bize Neyi Anlatır?
Kaplumbağa Terbiyecisi’nin sırrı resme bakanlar tarafından merak edilmektedir. Elbette ki her insan için resim farklı çağrışımları olabilmektedir. Özellikle tabloda ağır bir hayvan olarak nitelendirilen kaplumbağa’nın kullanımı insanlara önemli bir mesaj vermektedir. Öncelikle meşhur kaplumbağa terbiyecisinin önünde durduğu duvarın üzerindeki yazı dikkat çekmektedir. Şifau’l kulub likau’l mahbub bu söz başlı başına bir mesaj içeriği taşır. Kalplerin şifası sevgiliye kavuşmaktır.
Eserin manevi yönü kapı ile şekillenmektedir. Kaplumbağalar evcilleştirilmesi zor bir ırkı temsil eder. Terbiyeci neyi ile başlarında bekleyip onları istediği yöne doğru harekete geçirmeye odaklıdır. Ancak kaplumbağalar ne beslenmeye nede harekete geçmeye isteklidir. Tablonun 1906 ile 1907 arasındaki çeşitli farklar gözlemlenmektedir. İlk versiyonuna bakıldığında kaplumbağa sayısındaki artış dikkat çekicidir. İkinci versiyonda bilindiği üzere neyde altta ve üstte olmak üzere yedi delik bulunur. Osman Hamdi kaplumbağa sayısını bu şekilde vurguladığı düşünülebilir.
Kaplumbağa terbiyecisi duvarda ne yazıyor sıkça sorulan sorular arasındadır. Şifau’l kulub likau’l mahbub yazar. Burada ilahi bir aşk vurgulanmıştır. Zaten duvar Bursa Yeşil Caminde bulunmaktadır. 1907 yapımında ayrıca duvarda Hz. Muhammed (S.A.V) İsmi sağ üstte yer almaktadır.
Osman Hamdi’nin Gizli Mesajı
Kaplumbağa Terbiyecisi’nin hikayesi Kaplumbağalar insanları temsil etmektedir. Hayat zorludur bu zorlu yolda insanları yola getirmek zor ve meşakkatlidir. Özellikle aydın insanlar için cahil toplumu doğru yola getirmek oldukça sıkıntılıdır. Osman Hamdi terbiyeciyi kendi olarak çizmiştir. Kaplumbağaları evcilleştirmek, itaat ettirmek o kadar zordur ki kalbindeki sıkıntı ancak sevgili ile son bulacaktır. Buda sonsuzluktan bahseder. İnsan yaratana kavuştuğunda dünya telaşı sona ermektedir.
Osman Hamdi Bey’in tablosu aynı zamanda 17. Yüzyılda Osmanlı’da yapılan Sadabad eğlencelerine de gönderme yapar. Çünkü bu eğlencelerde akşam olduğunda kaplumbağaların sırtına mum dikerlermiş. Böylece kaplumbağalar ortalığı aydınlatmada etkili olurmuş. Aslına bakılır Osman Hamdi’nin eserini gören kişiler tabloyu kendine göre de yorumlayabilir. Çünkü o tabloda herkes için bir mesaj saklıdır.
Tablodaki neyde bile bir anlam yüklüdür. Bilindiği üzere ney huzur verici kimi zaman hüzünlendirici derinliği olan bir çalgıdır. Pencereden sızan ışık umudu simgelemektedir. Bununla birlikte kaplumbağa itaati zor bir hayvandır. Evcilleşmesi zaman alabilir. Tablodaki terbiyecinin kaplumbağalara bakarken iki büklüm olduğunu da görebiliyoruz. İşte buda kaplumbağaları evcilleştireceğim düzelteceğim derken insanın sabrı taşar, ömrü biter. Dolayısı ile geçen zamanı doğru ve faydalı kullanabilmek adına olanı olduğu gibi kullanmak çok daha sağlıklıdır. Kaplumbağa terbiyecisi 1906 yılından beri insanlara önemli bir mesaj vermektedir.
