Geçmişten günümüze dünyanın şekli hakkında pek çok görüş belirtilmiştir. Macellan dünyanın şekli ile ilgili görüşleri tamamen doğrudur Ferdinand Macellan dünyanın yuvarlak olduğunu herkese ispat etmiştir. Elbette ki bu keşfini yaparken Yunanlı filozofların fikirlerini dikkate almıştır. Denizci bir kâşif olan Macellan ayrıca dünyanın çevresinde tam tur atan ilk insan olarak tarihe geçmiştir. Aslında dünyanın şekli hakkında ilk doğru düşünce Pisagor tarafından insanlığa sunulmuş bir gerçektir. Ancak o çağın insanları elle tutulur gözle görülür bir kanıt istiyorlardı. Bu sebeple Macellan dünya çevresinde bir gezintiye çıkmaya karar verdi.
Macellan 15. yüzyılda yani 1519 ila 1522 yılları arasında kendi gibi deniz kâşifi olan Juan Sebastian Elcano ile dünya etrafında büyük bir deniz yolculuğu yapmıştır. Böylelikle dünyanın yuvarlak olduğu bilgisini tüm dünyaya göstermiştir. Bu sefer aynı zamanda İspanyolların desteği ile sağlanmıştır. Macellan deniz yolculuğu sırasında Güney Amerika’nın boğazlarından başlayarak önce Atlas okyanusuna oradan da Büyük okyanusa bir bağlantı olduğunu keşfeder. Böylece dünyanın yusyuvarlak olduğunun kanaatine varır.
Antik Yunan filozoflarından Pisagor zaten dünyanın yuvarlak olduğunu söylemekteydi. Ancak bunu ispatlayacak bir kanıtı elde bulundurmuyordu. Bu yüzden aynı fikri paylaşan Macellan’da deniz yolculukları esnasında dünyanın yuvarlak şeklini kesin olarak keşfetti. Böylece bu bilgi kesinleşmiş olarak günümüze geldi.
Dunyanin şekli hakkında pek çok düşünürün yorumu bulunur. Ancak öncesinde bunun idrak eden Pisagor, eylemleri ile araştıran ise Ferdinand Macellan olarak tarihe geçmiştir. Peki denizlerde geçen koskoca yıllar içinde Macellan’ı dünyanın yuvarlak olduğunu kanıtlamasını kolaylaştıran veriler nelerdi kısaca göz atalım. Elbette ki o yıllarda imkanlar daha kısıtlıydı ancak Macellan keskin zekâsı ve öngörüsü ile dünyanın yuvarlak olduğunu gelmiş geçmiş tüm nesillere kanıtlamıştır.
Macellan deniz üzerinde ilerlerken yükseldikçe yıldızların daha da yakınlaştığı gözlemine vardır. Böylece dünyanın şeklindeki eğimleri fark etti. Yıldızların yoğunluğu ile gökyüzünde belirgin bir genişleme olduğundan eğimler oldukça etkileyiciydi. Buda onun kaşifine biraz daha yaklaştırdı. Bunun yanı sıra dikkatini çeken diğer bir nokta ise ay tutulmalarıdır Ay tutulması sayesinde dünyanın yansımasını yusyuvarlak bir şekilde görmek mümkündür.
Dikkat çekici diğer bir durum ise yıldızlardaki yer değişikliğidir. Dünyanın yuvarlak fikrinin kesinleşmesindeki en büyük etken enlem boyutlarının yıldız konumlarının değişmesidir. Buda Macellan’ı yüzde yüz ikna etmektedir.
Pisagor’un Dünya Şekli Hakkında Yorumları
Macellan gibi pek çok düşünürde dünya şekli hakkında yorumlarda bulunmuştur. Pisagor dünyanın şekli ile ilgili görüşler bildiren ilk düşünürdür. Yunanlı filozof Macellan’a ilham vermiştir. Pisagor matematik, astronomi, geometri, metafizik gibi konularda ünlü bir filozoftur. Dünyanın şekli hakkındaki düşüncelerini belirtirken gezegenleri de araştırmaktaydı. Dünyanın yuvarlak olduğunu ilk ortaya atan kişi Pisagor’dur. Gezegenlerin dünya etrafında döndüğünü de düşüncelerinde belirtmiş ancak daha sonra fikir değiştirmiştir. Bu fikir daha sonra gezegenlerin ateş etrafında döndüğü varsayımı yapmıştır. Elbette ki bu tespiti doğrudur. Ancak gezegenler güneş etrafında dönüyor kuramını kuramadığı için keşfi yarım kalmış.
Aristoteles Dünyanın Şekli Hakkında Tespitleri
Aristoteles dünyanın şekli ile ilgili görüşleri çok önemlidir. Bilindiği gibi Yunanlı filozoflar dünyanın şekli hakkında doğru tespitler yapmıştır. Aristo’da bu önemli filozofların başındaydı. Aristo’da tıpkı Pisagor gibi dünyanın yuvarlak olduğuna inanıyordu. Bunun için kendince kanıtı da vardı. Aristo incelemeleri sonucunda ay tutulmalarında dünyanın şeklini görmüş ve bundan yola çıkarak görüşünü savunmuştur. Ay’ın tutulması ile birlikte dünyanın gölgesini görmek mümkün olmaktadır.
Aristo ayrıca enlemlere bakıldığında yıldızlardaki yer değişikliklerinin farkındaydı. Aslına bakılırsa bu teorileri kanıtlara dayanarak sunan ilk filozoftur. Ancak bunları belgeyle kanıtlayan Macellan’dır. Aristo seyahatleri sırasında yıldız konumlarındaki farklılıklara dikkat çeker. Böylece dünyanın düz değil aksine yuvarlak olduğunu savunur. Aristo ayrıca gezegenlerin dünya etrafında döndüğünü varsaymıştır. Anca dünyanın şekli hakkında yanılmamış, bu konudaki tespitleri tamamen doğru çıkmıştır.
Biruni’nin Dünyanın Şekli Hakkındaki Tespitleri
İslami filozofların başından Biruni önemli yer tutar. Biruni dünyanın şekli ile ilgili yaptığı çalışmalar dikkat çekicidir. 10.yüzyılda yaşayan Biruni’nin dünya şekli üzerinde ilginç bir teorisi var. Aslında oda Yunanlı filozoflarla hem fikir olmasına rağmen konuya farklı yandan bakar. Biruni’de dünyanın yuvarlak olduğunu düşünen filozoflar arasındadır. Ancak onun düşüncesine göre dünya yuvarlak olmaya eğilimindedir. Onu bu düşünceye iten kuzey ve güney yarımküredir. Kuzeyde soğuk olurken güneyin sıcak olması dünyanın yuvarlak yapıda olabileceği düşündürmüştür. Aslında Biruni dünyaya tam yuvarlak diyemiyor, yuvarlağa eğilimli diyor. Elbette ki o zamanın bilim adamları her şeyi net bir şekilde vurgulayamazlardı.
Oysaki yıldızların hareketlerinden de dünyanın yuvarlak olduğunun gayet farkındadır. Yapmış olduğu çalışmalarda bu apaçık görülmektedir. Ayrıca gezegenlerinde güneş etrafında döndüğünü bize net bir şekilde söylemiştir. Tespitlerinde nokta atışı yapmıştır. Biruni bu tespitlerini yaparken astronomi ve matematik ilimlerinden faydalanmıştır. İslami düşünür Biruni tespitlerinde kendi ile de çelişmektedir. Bir yandan düşüncesinde haklıyken bir yandan da kendi düşüncesine karşı çıkmaktadır.
Dünyanın yuvarlak olması nedeni ile üzerinde olan canlıların hareket esnasında düşeceğini savunur. İşte bu yüzden yuvarlak olarak gördüğü dünyayı eğilimli olarak tanımlar böylece insanların düşmeyeceği bir şekilde hareket edebilmektedir. Aslında Biruni dünyayı yuvarlak olarak kabul eder. Ancak mantığı ile çelişir.
Asırlar önce yaşayan filozoflar ellerindeki kısıtlı imkanlarla dünyamızın yuvarlak olduğunu keşfetmişlerdir. Araştırmaları ve çalışmaları bugün birçok bilim adamına ışık olmuştur. Teknolojinin olmadığı zamanlarda Macellan, Pisagor, Biruni ve Aristo dünyanın şekli hakkından gerçekçi kanıtlar sunmuştur. Farklı zamanlarda yaşamış, farklı çalışmalarla dünyanın yuvarlak olduğunun bilincinde olan bu filozoflar bugün yaşasaydı kim bilir neler keşfederlerdi.
