Merkür Gezegeni: Güneş Sisteminin En Küçük Üyesi

Güneş sistemi sekiz gezegenden oluşur. Bu gezegenlerin etrafında doğal uydu, cüce gezegen, irili ufaklı asteroitlerde 200’den fazladır. Sistem içindeki en büyük kütleli yıldız Güneş’tir. Sistem içindeki en küçük gezegen ise Merkür’dür. Güneş sahip olduğu kütle çekim kuvveti ile tüm sistemi kontrolü altında tutar. Güneşin sistem içindeki kütlesi yüzde 90’dır.

Güneş sistemi etrafındaki gök cisimlerinin gezegen olarak tanımlanabilmesi için üç temel şartı sağlaması gereklidir:

• Güneş çevresinde kendine ait bir yörüngesi olmalı
• Küresel bir şekle sahip olacak kadar kütlesi büyük olmalı
• Kütlesi yörüngesini temizleyecek kadar da büyük olmalı

Tüm bu özellikleri sağlayan en küçük gezegen Merkür’dür. Aynı zamanda Güneşe en yakın gezegendir. Merkür’ü teleskopla bile görmek kolay olmaz. Güneş doğmadan önceki ya da battıktan sonraki iki saat içinde gözlemlenebilir. Güneş sisteminin en ağır doğal uyduları Ganymede ve Titandır. Merkür ağırlık olarak onlardan daha ağırdır. Ancak boyut olarak onlardan daha küçüktür. Bunun ana nedeni gezegenin yüzde 70’lik kısmı metalik olurken yüzde 30’luk kısmı silikat maddelerinden meydana gelir. 5427 g/cm3 yoğunluğa sahip olarak Güneş sisteminin ikinci en yüksek yoğunluktaki gezegeni olmaktadır. Dünyanın yoğunluğu 5,515 cm3 ile Merkür’den daha azdır.

En Küçük Gezegenin Özellikleri

Eski çağlardan günümüze gelen kaynaklarda 7 gök cisminden biri olarak yer alan Merkür, antik gök biliminde olduğu kadar astroloji açısından da önem taşıyan bir gezegendir. Pek çok dilde ise haftanın 7 gününden birini adını verir. Eski Yunan tarihinde sabahyıldızı olarak görülen gezegene Hermes adı verilmişti. Akşam yıldızı olarak görüldüğünde ise Apollo olarak isimlendirilmiştir. İlk çağ dünyası Pisagor sayesinde bu iki yıldızın aynı gök cismi olduğunu öğrenmiştir. 16. Yüzyıldan sonra teleskoplar ile zaman zaman yapılan araştırmalar sayesinde günümüzdeki bilgilerin temeli oluşturulmuştur. 2008 yılında NASA’nın Messenger aracı ile Merkür çok daha iyi bir şekilde keşfedildi. İnsansız keşif uzay aracının gönderdiği veriler birlikte çok gezegen hakkında çok daha fazla bilgiye sahip olundu. Fiziksel olarak bakıldığında Ay’dan biraz daha büyüktür. Gezegen koyu gri bir renge sahiptir. Bu rengi kalın kayaç tabakası ile birlikte toz tabakası ile kaplı olmasından kaynaklanır. Merkür hakkındaki en önemli bilgi güneş sistemindeki en küçük gezegen olmasının yanında gezegenin boyutunun küçülmeye devam etmesidir. Hacmi gün geçtikçe azalmaktadır. Merkür’ü diğer gezegenlerden ayıran özellikler şu şekilde sıralanabilir:

• Atmosferi çok incedir. Bu nedenle ısıyı tutamaz ve hava olayları hiç görülmez
• Gündüzleri çok sıcak geceleri çok soğuktur.
• Ay’a benzer bir görünümü vardır. Yüzeyi kraterler ile kaplıdır.
• Gezegende sürekli güneş rüzgârları bombardımanı olur.
• En düşük sıcaklık -180 derece, en yüksek sıcaklık 430 derededir.
• Yüzeyinde su bulunmaz. Sadece kutup bölgelerinde buz kalıntıları bulunmuştur.

• Bir Merkür yılı 88 dünya gününe, bir Merkür günü ise 59 dünya gününe denktir.
• Uydusu ve halkası bulunmaz.
• Güneşe çok yakın olduğu için yüzeyinde gökyüzü çok parlak görünür.

Evrendeki En Küçük Gezegen Hangisidir?

Yapılan uzay keşifleri ile Merkür güneş sistemindeki en küçük gezegendir. Ancak evrendeki en küçük gezegen değildir. Keler uzay teleskobu tarafından keşfedilen en küçük gezegen ise Kepler- 37b gezegenidir. Bu gezegen Kepler- 37 yıldızının yörüngesinde yer alan üç gezegenden biridir. Boyutu yaklaşık AY kadardır. Dünya’dan uzaklığı 315 ışık yılıdır. Kendi yıldızı etrafındaki yörüngesini 13,4 günde tamamlayan bu gezegenin 6 milyar yıl önce oluştuğu tahmin ediliyor. Dünyanın ortalama 3’te biri kadar olan bu gezegen Merkür gibi havasız ve kayalık bir yapıya sahiptir.

Merkür Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Merkür Dünya ile karşılaştırıldığında kendi ekseni etrafında daha yavaş bir şekilde döner. Bu da Merkür’ün bir gününün dünyanın bir gününden çok daha uzun olması anlamına gelir. Bir nesnenin kendi ekseni etrafındaki dönüş hızında yaşanan değişimler o nesnenin çekirdeği hakkında bilgiler sağlar. Messenger Uzay aracı da gönderdiği veriler ile Merkür’ün iç çekirdeğinin yaklaşık 2000 km olduğunu tespit edilmesini sağladı. Bu durumda gezegenin iç çekirdeği yarı çapının yüzde 85’i kadardır. Dünyanın çekirdeğinin yarı çağı yaklaşık 3500 km’dir. Merkür hakkında bilinmesi gerekenleri şu şekilde sıralayabiliriz:

• Güneş sisteminin en küçük gezegeni Merkür’dür.
• Güneşe en yakın gezegen olan Merkür, en sıcak gezegen değildir.
• Merkür’de yörünge kayması vardır. Bu durum genel görelilik kuramını doğrular niteliktedir.
• Güneş etrafında en hızlı tur atan Merkür’dür.
• Uydusu ya da halkası bulunmaz.
• Merkür üzerinden görülen Güneş Dünya üzerinde görülenden üç kat daha büyüktür.
• Gezegenin yüzeyinde katı halde olsa da su bulunur.
• Güneş sisteminde dünyadan sonra yoğunluğu en yüksek olan Merkür’dür.
• Dünyanın içine 18 adet Merkür gezegeni sığabilir.

Merkür’ün Diğer Gezegenlerle Karşılaştırılması

Güneş sistemindeki en küçük gezegen hangisidir, sorusunun yanıtı Merkür’dür. Bu unvanını diğer gezegenlere göre boyut olarak daha küçük olduğu için alır. Ayrıca bir yılı çok kısadır. Atmosferinin yok denecek kadar ince olması da Dünya ya da Venüs’teki hava olaylarının görülmemesinde etkili olur. Yüzey olarak Ay ile benzer yapıdadır. Satürn ve Jüpiter gaz devleri olurken Merkür ise daha kayalık ve katı bir gezegendir.

Güneşten uzaklıklarına göre sıralanırsa Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jupiter, Satürn, Uranüs, Neptün olarak gezegenler sıralanabilir. Bu sekiz gezegenin altısının çevresinde doğal uydular bulunur. Ayrıca dış gezegenlerde toz ve parçacıklardan oluşan halkalar yer alır. Dünya dışındaki tüm gezegenler ise isimlerini Yunan ve Roma mitolojisi tanrılarından almaktadır. Bunlar dışında beş adet cüce gezegen bulunur. Bunlar Kuiper Kuşağı’nda yer alır. Cüce gezegenler Plüton, Haumea, Makemake olarak sıralanabilir. Özellikle Plüton bilinen en büyük cüce gezegen olarak kayıtlara geçmiştir.